NAJAVA: Promocija monografije „Kamena Gora i Kamenogorci“, četvrtak 28. avgust u 17 sati

Pozivamo vas da u četvrtak, 28. avgusta 2025. godine prisustvujete promociji monografije „Kamena Gora i Kamenogorci“, autora Ljubiše Dučića i Jova Kijanovića. Predstavlјanje knjige biće održano u prostorijama Dečijeg odelјenja Biblioteke „Vuk Karadžić“ u Prijepolјu.

KAMENA GORA I KAMENOGORCI
Akademik Slavenko Terzić

Recenzija

Svojom knjigom Kamena Gora i Kamenogorci Ljubiša Dučić je nastavio rad na pisanju svojevremene hronike sela prijepolјskog kraja, na način kako su to radili nastavlјači poznate edicije Jovana Cvijića o naselјima i poreklu stanovništva. Ovakva vrsta dela o naselјima i stanovništvu su, posebno danas, vrlo dragocena svedočanstva, stim pre što smo narod koji malo beleži i više se oslanja na pamćenje i predanja a upravo pred našim očima za nešto manje od pola veka nestaju mnoga sela i njihovi stanovnici. I sam autor na jednom mestu kaže da se u periodu 1971-2011, broj domaćinstava i stanovnika Kamene Gore „drastično smanjuje“.

Višegodišnji nimalo jednostavan istraživački trud, Ljubiša Dučić je sistematizovao u 17 poglavlјa knjige Kamena Gora i Kamenogorci. Kao dobar znalac narodnog života ovog dela Raške oblasti i njegov pouzdani hroničar, Ljubiša Dučić je prvo dao detalјan opis geografskih i hidrografskih prilika na prostoru Kamene Gore, sledeći poznato načelo u nauci da geografska sredina u velikoj meri opredelјuje način života određenog prostora, vidove privređivanja njegovih stanovnika, uklјučujući čak i način odevanja i ishrane. Čitalac ove knjige naći će detalјni geografski opis delova Kamene Gore, opis klime po godišnjim dobima, slike prirodnih lepota kraja („Crni bor“), istorijski i sadašnji pregled putne mreže i sve to ilustrovano lepim kartama i fotografijama

Dragoceni deo Dučićeve knjige predstavlјa analizu demografskih prilika u Kamenoj Gori sa detalјnim statističkim podacima. Ovaj kraj je u tom pogledu delio sudbinu gotovo svih naših brdsko-planinskih predela. Nedostatak dobrih puteva, zanemarenost privrednih mogućnosti seoskih domaćinstava i otežana prodaja njihovih proizvoda, a time i nemogućnost pristojnog života od svog rada na selu, doveli su do manje ili više masovnog napuštanja sela. Industrijalizacija i državne službe (vojska, milicija i druge) „odveli“ su sa sela mase stanovnika u najbolјim godinama. Ta svojevrsna demografska „revolucija“ dovela je do slablјenja sela koje je tradicionalno čuvalo narodne običaje, istorijska predanja, narodne pesme i igre, zanate i druge vidove narodnog života. Krupnih posledica tih procesa postajemo svesni tek u naše vreme. I nije slučajno što se upravo u takvoj tradicionalnoj sredini Kamene Gore javlјaju poznati borci za narodno oslobođenje kao Mićo Gluščević i drugi.

Ljubiša Dučić je vrlo dobro osvetlio društvene, kulturne i ekonomske prilike Kamene Gore i pre oslobođenja 1912. godine, ali i između dva svetska rata, a naročito posle Drugog svetskog rata. Čitalac će doznati detalјne podatke o razvoju sela: o otvaranju škola i učitelјima osnovnih škola, izgradnju puteva, elektrifikaciji, uvođenje telefona, osnivanju zemlјoradničkih zadruga sve do izgradnje zadružnog doma. Slika prošlosti Kamene Gore upotpunjuje prilog o svakodnevnom životu njenih stanovnika (njihovim zanimanjem) ali i bolestima i gladnim godinama koje su pratile njihov život u ranijem periodu istorije i tokom ratnih zbivanja. Svakako je zanimlјivo i njegovo današnje mišlјenje i utisci o Kamenoj Gori, pojedinih javnih ličnosti, pesnika i istraživača. Čitaocima, a naročito Kamenogorcima, će najviše pažnje privući  hronika bratstva Kamene Gore, ilustrovana brojnim fotografijama. Dučića knjiga je i inače bogato illustrovana brojnim kartama i mnoštvom fotografija koje su same po sebi istorijski izvor.

Ljubiša Dučić je vrlo svestan i pouzdan istraživač kada je reč o narodnom životu i istoriji selјačkog društva. On nije istoričar po profesiji. Nјegove ocene pojedinih istorijskih događaja se zasnivaju najvećim delom na pojedinim publicističkim radovima. Za ovakvu vrstu knjige – hronike jednog sela, Dučić je nesrazmerno i više prostora posvetio Drugom svetskom ratu. Prikaz građanskog rata je isuviše jednostran, pisan jezikom učesnika događaja samo jedne strane. Novija naučna istraživanja zasnovana na domaćim i stranim izvorima dala su objektivniju i potpuniju sliku događaja i profile samih učesnika Drugog svetskog rata. Kamena Gora u tom smislu nije izuzetak.

Ako u u drugi plan stavi ovaj ideologiziran prikaz Drugog svetskog rata, knjiga Ljubiše Dučića zaslužuje objavlјivanje. Ona je rezultat višedecenijskih Dučićevih istraživanja na terenu. Objavlјeni materijal je dragocen i teško da ćem ko u skorije vreme uspeti da na takav način oživi narodni život Kamene Gore koji je već nestao ili ubrzo nestaje.

Beograd, 8. novembar 2024.